تصويب نهى عمر از متعتين ( 1 ) بهتان بر حق تعالى فرا بستند كه ادعاى نزول نهى متعتين در كلام الهى نمودند ; وحق تعالى در هر دو دعوى تفضيح ايشان به أبلغ وجوه نمود . وتقدم نزول آية : ( وَأَتِمُّوا الْحَجَّ . . ) ( 2 ) إلى آخر الآية بر حكم فسخ حج از عبارت ابن الهمام سابقاً ظاهر شد كه أو تصريح از صاحب “ تنقيح “ ( 3 ) نقل كرده كه قوله تعالى : ( وَأَتِمُّوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلّهِ ) ( 4 ) در سنه ششم نازل شده ، وظاهر است كه حكم فسخ حج در حجة الوداع بود ( 5 ) . وعلامه قرطبى در “ مفهم “ در ضمن حديث عائشة : قالت : دخل رسول الله صلى الله عليه [ وآله ] وسلم على ضباعة بنت الزبير ، فقال لها : « أردت الحجّ ؟ » قالت : والله ما أجدني إلاّ وجعة ، فقال : « حجّي ، واشترطي ، وقولي : اللهم محلّي حيث حبستني » ، وكانت تحت المقداد ( 6 ) .

--> 1 . در [ الف ] اشتباهاً اينجا : ( واو ) آمده است . 2 . البقرة ( 2 ) : 196 . 3 . در [ الف ] اشتباهاً : ( تنصيح ) آمده است . 4 . البقرة ( 2 ) : 196 . 5 . از فتح القدير 2 / 413 - 414 گذشت . 6 . [ الف ] باب ما يفعل بالمحرم إذا مات . [ صحيح مسلم 4 / 26 ] .